Buddhist professor THICH NU TINH QUANG : Kinh Kim Cang -7. Không Đắc Không Thuyết

Đoạn này, kinh nói rằng Đức Như-lai không có định pháp (pháp cố định, pháp cụ thể) gọi là ‘đắc’A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề（anuttara-samak-sambodhi), cũng không có định pháp mà Như-lại có thể ‘thuyết’. Tại sao không có ‘đắc’ (‘chứng) hoặc ‘thuyết’, trong khi Pháp được dựng xây trên nền tảng tu chứng và giáo hóa?

Theo kinh tạng, hàng Bồ tát Đại thừa trải qua quá trình tu tập Lục độ, Vạn hạnh, Tam hiền, Thập địa…tự lợi và lợi tha đã viên mãn mới đắc được quả vị A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, hay còn gọi là Vô-thượng-chánh-đẳng-chánh-giác (Chánh-biến-tri), thành Phật, chứng Niết-bàn vô thượng. Ở đây, nói không có định pháp là pháp tùy cơ, phương tiện mà nói, pháp không có danh xưng đối đãi. Khi nói ‘Vô thượng’ là đối với cái thấp hơn, khi nói chánh là đối với tà, khi nói giác là đối với người mê. Thực tại sinh diệt, với nhơn vô ngã, pháp cũng vô ngã. Quả cứu cánh, siêu việt Nhị thừa, là nơi pháp không còn đối đãi, ngã pháp câu không, chẳng có Phật, chẳng có pháp, nếu chấp có thành Phật, có Pháp là còn chấp Pháp môn dai dẳng. Pháp không có cố định, chỉ tùy nghi, tùy cơ phương tiện, thực mà không thực.

Thực tướng là vô ngã, người vốn không thì làm sao có Pháp thật. Người vốn vô thường làm sao có Pháp cố định. Tất cả Pháp không thể nắm giữ, thủ trước, chỉ là thức duyên, nó cũng không thể thuyết vì nó không thể xác định một mục đích ở đâu, trụ nơi nào, bởi bản thể của Pháp hay của tướng là vô ngã; nó cũng là phi pháp (vô pháp) hay phi phi pháp (cũng không phải là vô pháp), chẳng phải chứng, mà cũng chẳng phải không chứng, chỉ ở trong không nên hàng Bồ tát chẳng chấp về hữu. Như con cá khi sống ở trong không gian của nước, nó không thấy nước là đối đãi, không thấy nước ở trong nó, ngoài nó, trên nó hay dưới nó…nó chẳng có định nghĩa gì về nước.

Tất cả Hiền Thánh với Pháp Vô ngã (vô vi) này mà có những Pháp hay phương tiện sai khác nhau. Chấp có hữu ngã chứng đắc cụ thể, chấp có Pháp mà Phật nói nhất định, hay có pháp cố định trên con đường chỉ là sự chấp trước ngôn ngữ làm thực tại tối hậu, thấy chúng như thể chân lý nhưng không phải như thế.

Thích Nữ Tịnh Quang luận giảng