"Phật bảo: Tu Bồ Đề, nếu có người nói Phật thuyết tứ kiến: ngã, nhân..., như thế người này có hiểu đạo lý mà ta nói không?"
Đoạn này Kinh trình bày nghĩa lý của vi trần và thế giới. Nhất là bất dị, dị thì bất nhất. Nhất hiệp tướng là tướng nhất, đối lập là tướng dị. Nếu cho rằng vi trần khác với thế giới thì đó là dị; nếu cho rằng vi trần tức thế giới thì đó là nhất.
Nếu nói là Nhất thì làm gì có Vi trần thế giới, nếu nói rằng Dị thì cũng không thật có phần Vi trần thế giới, Tại sao?
Đoạn trước kinh trình bày vô thọ và vô tham tướng phước đức, đoạn này nói về không chấp tướng oai nghi. Oai nghi là tác phong, là tướng vạn đức trang nghiêm; tịch tĩnh là tức vô khứ vô lai, phi động phi tĩnh trong thể tịch nhiên vậy.
Như
lai ở nơi oai nghi và tịch tĩnh, tức thể tức dụng, tức dụng tức thể, tùy duyên
bất biến, không động mà tự tại.
Kinh Tịnh Danh nói: Nơi định không khởi tướng diệt mà hiện các oai nghi, ngay đây hiện hóa thân Bồ tát …Đại bồ tát thể dụng không hai, thời thời ở trong định, không có thể hiện khứ lai xuất nhập vậy (不起滅盡定，而現諸威儀，當下即現化身菩薩。意思就是說。大菩薩體用不二，時時在定中，無有去來出入之跡也).
Dung nạp vào tâm là thọ (thụ), tiếp nhận từ ngoài vào trong là thọ. Đối với ngoại trần tướng mà sinh tâm yêu ghét đều gọi là thọ (cảm thọ). Toàn thể chúng sinh đều sống trong cảm thọ. Trong thuận nghịch cảnh chúng sanh sanh tâm động niệm vui buồn… đều gọi là thọ cả. Khi hành giả vẫn còn gốc rễ của tiếp nhận, là vi tế ngã chưa mất. Khi đã thông đạt vô ngã pháp tức vô thọ, năng sở câu không, nghĩa là bản ngã của thọ đã không, cho nên gọi là bất thọ.
Khi đã phá tướng hữu, cho rằng không phải do sắc mà thấy Phật, không thể tìm Phật qua âm thanh; tuy nhiên, nếu ở nơi ‘không’, người tìm giác ngộ cũng không thể nào giác ngộ trọn vẹn, nên kinh phá luôn chấp đoạn diệt tướng.
Phần trước, Đức Phật nhiều lần phá chấp bốn tướng, ở phần này Đức Phật triệt phá luôn Pháp thân của Phật vốn được cho là tướng như thật. Ngài xác định rằng Pháp thân không phải là ba mươi hai tướng tốt của trượng phu như nhiều người đã tưởng. Pháp thân không phải là sắc thân, nó là những gì mà chúng ta không thể định nghĩa qua sắc, thanh của trần thế.
Phần này Kinh nói về việc độ người, giúp đời. Hóa độ mà không hóa độ, nhơn, ngã đều quên, lìa hẳn bốn tướng, nghĩa là hóa độ mà không có người được hóa độ.
Đoạn trước kinh nói: Tịnh tâm hành thiện, không có cao thấp, không có bốn tướng. Pháp thiện là phi pháp thiện thì mới là thiện. Phần này kinh nói về Phước và Trí không thể so sánh. Phước và trí trong đây nói bao gồm thế gian phước-trí và xuất thế gian phước-trí.
Đoạn trên kinh nói rằng ‘vô pháp khả đắc’ (không có pháp có thể đắc), và thiện pháp cũng vậy, phi thiện pháp mới gọi là thiện pháp. Phần này, Phật cho rằng các pháp bình đẳng không có cao thấp. Thông thường, chúng ta làm việc thiện, đều hướng tâm đến cầu phước đức đối với việc làm, tức là chấp trước thiện nghiệp hữu vi, làm trước tiên là vì sự phước báu cho bản thân đều là chấp trước, đều là bất tịnh và không thể gọi là ‘Vô thượng chánh đẳng chánh giác’-sự hiểu biết trọn vẹn. Sự tịnh tâm hành thiện ở đây là không có tâm năng đắc hay sở đắc (chủ thể và đối tượng) trong việc hành thiện; năng, sở không trụ cho nên gọi là thiện hạnh. Tịnh tâm hành thiện là chỗ năng hành và sở hành đều quên, phát tâm từ bi làm việc lợi ích, với bên ngoài không có tâm niệm sở độ, với bên trong thì không chấp năng độ, không chấp bốn tướng, tu tất cả pháp lành, đây mới là chân chánh đắc bồ đề, tự tại trong việc hành xử.
Phần trước Kinh nói về ‘chúng sanh phi chúng sanh’, Phần này kinh nói rằng Phật cũng không có Pháp để ‘đắc’. Ở chỗ Vô đắc này, kinh muốn khai mở diệu pháp-tuệ không, vốn là gia bảo của tâm, vô đắc vì vô tướng, thực tướng phi tưóng, xưa nay không mất làm gì lại gọi là được (hữu đắc), nếu nói có sở đắc (chỗ được) đều là chấp thức tâm mà khởi vọng, nên năng sở chưa có thể phá.
Đoạn thứ 20 kinh nói lìa sắc lìa tướng là thuộc phá tướng phần. Tướng phần là bàn về sắc, kiến phần là bàn về tâm. Khi hành giả phá được tướng phần, hàng phục vọng tâm, thời thời không vọng lục trần duyên ảnh, không còn bị ngăn ngại bởi pháp trần, rốt ráo vô ngã cũng là phá được kiến phần.
Ngài Tu Bồ Đề đã đắc trí tuệ nhân không, biết ba mươi hai tướng phi tướng, không lầm bởi tướng, minh đắc Pháp thân biện sự, lìa sắc lìa tướng, minh đắc phi tướng tức phá tướng, kiến tướng phi chân, nhân-pháp đều không, sắc-tâm buông xả, tức ngộ phi không phi sắc, phi nhất phi nhị lý.
“Đọan này Phật bảo có thể do sắc thân cụ túc để thấy Phật chăng? Ngài Tu Bồ Đề đáp: Không thể dùng sắc thân cụ túc để thấy Như lai, vì…sắc thân cụ túc chẳng phải là sắc than cụ túc đó mới gọi là sắc thân cụ túc.”
Đoạn trước kinh nói tam tâm không thể đắc, đoạn này kinh nói về việc bố thí, và phước đức từ việc bố thí là nhiều, nhiều nhưng tự tính vốn là không.
Phần thứ tám nói về bố thí bảy thứ báu không bằng kiến tánh vi diệu. Phần thứ mười một của kinh cũng nói về thất bảo bố thí không tối thắng hơn trì kinh. Phần này nói về thất bảo bố thí không tối thắng hơn lìa tướng. Tại sao lìa tướng mới là chân phước đức?
Đoạn trước kinh nói cứu cánh là Vô ngã, đoạn này kinh xác minh cái thấy với sự thực chứng Vô ngã khi Ngài Tu Bồ Đề nhận ra Đức Như-lai ‘có’ đủ Ngũ nhãn, Phật và chúng sanh không sai biệt; ở đây, không phải là cái thấy của cái ‘vô’ của đoạn diệt, hay cái thấy thuộc về ‘ngoan không’.
Trong Ngũ nhãn, ngoại trừ ‘nhục nhãn’ là con mắt thịt của chúng sanh, Thiên nhãn, Huệ nhãn, Pháp nhãn và Phật nhãn là con mắt thần thông và trí tuệ của hàng tuệ giác, Bồ tát và Phật. Tuy nhiên, nếu ai tu tập trí tuệ đều có đủ Ngũ nhãn thanh tịnh, siêu thoát, giải thoát viên mãn.
Phần này, Ngài Tu Bồ Đề thưa thỉnh Đức Phật về Pháp trụ tâm, hàng phục tâm như thế nào để đạt đến đạo lý rốt ráo, vô ngã.
Phật bảo: Trang thiện nam, thiện nữ nào phát tâm (đạt đến) Vô thượng chánh đẳng chánh giác (Phật quả) thì nên sanh (hay trụ) tâm như vậy: Diệt độ (độ hết) tất cả chúng sanh nhưng không thấy có một chúng sanh nào thật diệt độ. Vì sao?
Đoạn này Đức Phật nói rằng nghiệp và tội bị khinh chê và phước báo trì kinh Kim Cang.
Nghiệp gồm có tiền nghiệp và hiện nghiệp. Trong các kinh văn khác đều dạy rằng chúng sanh đều do nghiệp dẫn khởi; Duy thức học cho rằng nghiệp hàm chứa trong bát thức, A-lại-gia thức là hạt giống của tất cả nghiệp, hay còn gọi là Tiềm thức, Chủng tử thức, nếu đủ duyên thì phát khởi, sanh diệt tương tục, không bao giờ ngừng.
Phần này, kinh Kim Cang so sánh công đức xả thân bố thí và công đức tin tưởng thọ trì kinh.
Đức Phật bảo Ngài Tu Bồ Đề rằng nếu có người ngày ba buổi đem thân mạng mình ra bố thí nhiều như cát sông Hằng, trong vô lượng trăm nghìn ức kiếp như thế phước đức cũng không bằng người tin tưởng, thọ trì, ghi chép và đọc tụng kinh Kim cang, tại sao vậy?
Khi nghe Đức Phật nói rằng “ba mươi hai tướng, chẳng phải là ba mươi hai tướng đó mới gọi là ba mươi hai tướng”, Ngài Tu Bồ Đề bỗng lĩnh ngộ tự tánh “thấy các tướng phi tướng, tức thấy Như lai.” Khi đã thấu hiểu rồi, Ngài chợt buồn và rơi lệ, tán thán Đức Phật với sự vui mừng khôn tả, như một người ở trong rừng núi thâm u nhiều năm và không hay mình ở trong chỗ thâm u đó, một hôm, có người đưa ra khỏi nơi u hiểm tăm tối ấy, lần đầu tiên thấy cảnh vật rộng lớn, tuyệt đẹp, hư không thênh thang, ánh sáng rỡ ràng…vui mừng cảm xúc mà khóc.
Pháp là giáo pháp, là kinh Kim cang Bát nhã ba la mật (kinh trí tuệ rốt ráo). Như pháp thọ trì là y theo kinh mà tu hành. Y theo lời dạy này mà thực hành, thân chứng. Giáo pháp có rất nhiều bởi tùy phiền não và căn cơ chúng sanh có sai biệt, pháp đối trị như thuốc, tùy bệnh mà ứng dụng. Như chúng sanh bị bệnh dâm, nộ, si, Đức Phật khuyên luôn hành trì tứ niệm xứ, giới-định-tuệ để đối trị. Ở trong kinh này, Đức Phật đề cập đến việc thọ trì kinh Kim cang Bát nhã để phá chấp tướng ngã, tướng nhơn, tướng chúng sanh, và tướng thọ giả, phá được bốn tướng ấy mới là Ba la mật-đến được bờ giải thoát thực sự.
Trong năm thời thuyết giáo của Đức Phật, thời thứ tư là thời Bát nhã thuyết, hay còn gọi là Chánh giáo thuyết thời, nên kinh nói rằng chúng ta cần phải tôn trọng chánh giáo.
Đức Phật nói: Tùy chỗ nói kinh này, cho đến bốn câu kệ…nên biết rằng ở chỗ đó, tất cà tất cả Trời, Người, A-tu-la…cõi thế gian đều nên cúng dường như tháp miếu của Phật.
%20-%20Copy%20-%20Copy.png)