Kinh Kim Cang - 24. Phước và Trí Không Gì Sánh Bằng

Đoạn trước kinh nói: Tịnh tâm hành thiện, không có cao thấp, không có bốn tướng. Pháp thiện là phi pháp thiện thì mới là thiện. Phần này kinh nói về Phước và Trí không thể so sánh. Phước và trí trong đây nói bao gồm thế gian phước-trí và xuất thế gian phước-trí.

Kinh Kim Cang - 23. Tịnh Tâm Hành Thiện

 Đoạn trên kinh nói rằng ‘vô pháp khả đắc’ (không có pháp có thể đắc), và thiện pháp cũng vậy, phi thiện pháp mới gọi là thiện pháp. Phần này, Phật cho rằng các pháp bình đẳng không có cao thấp. Thông thường, chúng ta làm việc thiện, đều hướng tâm đến cầu phước đức đối với việc làm, tức là chấp trước thiện nghiệp hữu vi, làm trước tiên là vì sự phước báu cho bản thân đều là chấp trước, đều là bất tịnh và không thể gọi là ‘Vô thượng chánh đẳng chánh giác’-sự hiểu biết trọn vẹn. Sự tịnh tâm hành thiện ở đây là không có tâm năng đắc hay sở đắc (chủ thể và đối tượng) trong việc hành thiện; năng, sở không trụ cho nên gọi là thiện hạnh. Tịnh tâm hành thiện là chỗ năng hành và sở hành đều quên, phát tâm từ bi làm việc lợi ích, với bên ngoài không có tâm niệm sở độ, với bên trong thì không chấp năng độ, không chấp bốn tướng, tu tất cả pháp lành, đây mới là chân chánh đắc bồ đề, tự tại trong việc hành xử.

Kinh Kim Cang - 22. Vô Pháp Khả Đắc

Phần trước Kinh nói về ‘chúng sanh phi chúng sanh’, Phần này kinh nói rằng Phật cũng không có Pháp để ‘đắc’. Ở chỗ Vô đắc này, kinh muốn khai mở diệu pháp-tuệ không, vốn là gia bảo của tâm, vô đắc vì vô tướng, thực tướng phi tưóng, xưa nay không mất làm gì lại gọi là được (hữu đắc), nếu nói có sở đắc (chỗ được) đều là chấp thức tâm mà khởi vọng, nên năng sở chưa có thể phá.

Kinh Kim Cang - 21. Chẳng Phải Năng Thuyết Sở Thuyết

 Đoạn thứ 20 kinh nói lìa sắc lìa tướng là thuộc phá tướng phần. Tướng phần là bàn về sắc, kiến phần là bàn về tâm. Khi hành giả phá được tướng phần, hàng phục vọng tâm, thời thời không vọng lục trần duyên ảnh, không còn bị ngăn ngại bởi pháp trần, rốt ráo vô ngã cũng là phá được kiến phần.

Ngài Tu Bồ Đề đã đắc trí tuệ nhân không, biết ba mươi hai tướng phi tướng, không lầm bởi tướng, minh đắc Pháp thân biện sự, lìa sắc lìa tướng, minh đắc phi tướng tức phá tướng, kiến tướng phi chân, nhân-pháp đều không, sắc-tâm buông xả, tức ngộ phi không phi sắc, phi nhất phi nhị lý.

Kinh Kim Cang - 20. Ly Sắc Ly Tướng

 “Đọan này Phật bảo có thể do sắc thân cụ túc để thấy Phật chăng? Ngài Tu Bồ Đề đáp:  Không thể dùng sắc thân cụ túc để thấy Như lai, vì…sắc thân cụ túc chẳng phải là sắc than cụ túc đó mới gọi là sắc thân cụ túc.”

Kinh Kim Cang - 19. Pháp Giới Thông Hóa

Đoạn trước kinh nói tam tâm không thể đắc, đoạn này kinh nói về việc bố thí, và phước đức từ việc bố thí là nhiều, nhiều nhưng tự tính vốn là không.

Phần thứ tám nói về bố thí bảy thứ báu không bằng kiến tánh vi diệu. Phần thứ mười một của kinh cũng nói về thất bảo bố thí không tối thắng hơn trì kinh. Phần này nói về thất bảo bố thí không tối thắng hơn lìa tướng. Tại sao lìa tướng mới là chân phước đức?

Kinh Kim Cang - 18. Nhất Thể Đồng Quán

Đoạn trước kinh nói cứu cánh là Vô ngã, đoạn này kinh xác minh cái thấy với sự thực chứng Vô ngã khi Ngài Tu Bồ Đề nhận ra Đức Như-lai ‘có’ đủ Ngũ nhãn, Phật và chúng sanh không sai biệt; ở đây, không phải là cái thấy của cái ‘vô’ của đoạn diệt, hay cái thấy thuộc về ‘ngoan không’.

Trong Ngũ nhãn, ngoại trừ ‘nhục nhãn’ là con mắt thịt của chúng sanh, Thiên nhãn, Huệ nhãn, Pháp nhãn và Phật nhãn là con mắt thần thông và trí tuệ của hàng tuệ giác, Bồ tát và Phật. Tuy nhiên, nếu ai tu tập trí tuệ đều có đủ Ngũ nhãn thanh tịnh, siêu thoát, giải thoát viên mãn.

Kinh Kim Cang - 17. Rốt Ráo Vô Ngã

Phần này, Ngài Tu Bồ Đề thưa thỉnh Đức Phật về Pháp trụ tâm, hàng phục tâm như thế nào để đạt đến đạo lý rốt ráo, vô ngã.

Phật bảo: Trang thiện nam, thiện nữ nào phát tâm (đạt đến) Vô thượng chánh đẳng chánh giác (Phật quả) thì nên sanh (hay trụ) tâm như vậy: Diệt độ (độ hết) tất cả chúng sanh nhưng không thấy có một chúng sanh nào thật diệt độ. Vì sao?

Kinh Kim Cang - 16. Trong Sạch Nghiệp Chướng

Đoạn này Đức Phật nói rằng nghiệp và tội bị khinh chê và phước báo trì kinh Kim Cang.

Nghiệp gồm có tiền nghiệp và hiện nghiệp. Trong các kinh văn khác đều dạy rằng chúng sanh đều do nghiệp dẫn khởi; Duy thức học cho rằng nghiệp hàm chứa trong bát thức, A-lại-gia thức là hạt giống của tất cả nghiệp, hay còn gọi là Tiềm thức, Chủng tử thức, nếu đủ duyên thì phát khởi, sanh diệt tương tục, không bao giờ ngừng.

Kinh Kim Cang - 15. Công Đức Trì Kinh

Phần này, kinh Kim Cang so sánh công đức xả thân bố thí và công đức tin tưởng thọ trì kinh.

Đức Phật bảo Ngài Tu Bồ Đề rằng nếu có người ngày ba buổi đem thân mạng mình ra bố thí nhiều như cát sông Hằng, trong vô lượng trăm nghìn ức kiếp như thế phước đức cũng không bằng người tin tưởng, thọ trì, ghi chép và đọc tụng kinh Kim cang, tại sao vậy? 

Kinh Kim Cang - 14. Ly Tướng Tịch Diệt

Khi nghe Đức Phật nói rằng “ba mươi hai tướng, chẳng phải là ba mươi hai tướng đó mới gọi là ba mươi hai tướng”, Ngài Tu Bồ Đề bỗng lĩnh ngộ tự tánh “thấy các tướng phi tướng, tức thấy Như lai.” Khi đã thấu hiểu rồi, Ngài chợt buồn và rơi lệ, tán thán Đức Phật với sự vui mừng khôn tả, như một người ở trong rừng núi thâm u nhiều năm và không hay mình ở trong chỗ thâm u đó, một hôm, có người đưa ra khỏi nơi u hiểm tăm tối ấy, lần đầu tiên thấy cảnh vật rộng lớn, tuyệt đẹp, hư không thênh thang, ánh sáng rỡ ràng…vui mừng cảm xúc mà khóc.

Kinh Kim Cang - 13. Như Pháp Thọ Trì

Pháp là giáo pháp, là kinh Kim cang Bát nhã ba la mật (kinh trí tuệ rốt ráo). Như pháp thọ trì là y theo kinh mà tu hành. Y theo lời dạy này mà thực hành, thân chứng. Giáo pháp có rất nhiều bởi tùy phiền não và căn cơ chúng sanh có sai biệt, pháp đối trị như thuốc, tùy bệnh mà ứng dụng. Như chúng sanh bị bệnh dâm, nộ, si, Đức Phật khuyên luôn hành trì tứ niệm xứ, giới-định-tuệ để đối trị. Ở trong kinh này, Đức Phật đề cập đến việc thọ trì kinh Kim cang Bát nhã để phá chấp tướng ngã, tướng nhơn, tướng chúng sanh, và tướng thọ giả, phá được bốn tướng ấy mới là Ba la mật-đến được bờ giải thoát thực sự.

Kinh Kim Cang - 12. Tôn Trọng Chánh Giáo

Trong năm thời thuyết giáo của Đức Phật, thời thứ tư là thời Bát nhã thuyết, hay còn gọi là Chánh giáo thuyết thời, nên kinh nói rằng chúng ta cần phải tôn trọng chánh giáo.

Đức Phật nói: Tùy chỗ nói kinh này, cho đến bốn câu kệ…nên biết rằng ở chỗ đó, tất cà tất cả Trời, Người, A-tu-la…cõi thế gian đều nên cúng dường như tháp miếu của Phật.

Kinh Kim Cang - 11. Phước Đức Vô Vi Thù Thắng

Đoạn trước Đức Phật nói về trang nghiêm Tịnh độ không phải là trang nghiêm theo tướng thế gian, thân cao lớn không phải là thực thân cao lớn bởi vì thân cao lớn đó là nhục thân, thân thế gian sinh diệt. Đoạn này Đức Phật nói về cái ‘nhiều’ của phước đức hữu vi và vô vi, những gì không thể suy lường.

Kinh Kim Cang - 10. Trang Nghiêm Tịnh Độ

Ở Phần trước, Đức Phật nói Tứ thánh quả vô sở đắc; đọan này Đức Phật bảo rằng Phật quả cũng vô sở đắc, cũng chỉ là danh xưng mà thôi.

Kinh ghi, Đức Phật Thích Ca ở kiếp quá khứ từng học Pháp với Đức Phật Nhiên Đăng (Dīpaṃkara), được Phật Nhiên Đăng thọ ký rằng Ngài sẽ là Phật ở hiền kiếp trải qua 91 kiếp tu hành. Tuy nhiên, ở đây Đức Phật nói rằng, ở thời Phật Nhiên Đăng, Như lai thực vô sở đắc, không có đắc Pháp gì cả. Ở thời Phật Nhiên Đăng Ngài chưa chứng ngộ, và pháp thực vô sở đắc, Pháp ở thời quá khứ là Pháp bất khả thủ, Pháp chỉ là danh xưng, nên thành Phật cũng là giả danh. Vì đối trị căn bịnh trụ tướng của phàm phu, nên mới có danh xưng Thánh, Hiền…quả vị sai biệt.

Kinh Kim Cang- 9. Nhất Tướng Vô Tướng

 Phần này Đức Phật nó rằng bốn quả-đẳng cấp của trình độ tu chứng đều không thể đắc, vì nếu còn nghĩ mình đắc thì còn chấp trước bốn tướng: ngã, nhơn, chúng sanh và thọ giả.

Tại sao Đức Phật nói đến Tứ quả rồi lại phủ nhận chúng? Không chỉ Đức Phật mà tất cả Thánh hiền ở nơi Pháp không mà có sai biệt, như đất không mà sinh ra muôn vạn hình thù khác biệt.

Kinh Kim Cang - 8. Y Pháp Xuất Sanh

Đoạn này Đức Phật nói về phước đức bố thí tài vật và phước đức thọ trì và giảng giải kinh Kim cang.

Như có người dùng bảy thứ báu (vàng, bạc, lưu ly, xa cừ, mã não, san hô và hổ phách) đầy khắp cả Tam thiên đại thiên thế giới để thực hành bố thí được xem là nhiều lắm, đối với Đức Phật, nó nhiều bởi vì ‘thể tính của việc bố thí ấy là phi phước đức’.

Kinh Kim Cang -7. Không Đắc Không Thuyết

Đoạn này, kinh nói rằng Đức Như-lai không có định pháp (pháp cố định, pháp cụ thể) gọi là ‘đắc’A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề（anuttara-samak-sambodhi), cũng không có định pháp mà Như-lại có thể ‘thuyết’. Tại sao không có ‘đắc’ (‘chứng) hoặc ‘thuyết’, trong khi Pháp được dựng xây trên nền tảng tu chứng và giáo hóa?

Kinh Kim Cang - 6. Chánh Tín Hy Hữu

Đoạn này Đức Phật bảo Ngài Tu Bồ Đề về chánh tín (tin đúng=chánh kiến).

Phật dạy, chánh tín là điều hy hữu (hiếm có). Như  đoạn trên, kinh đề cập đến thấy đúng sự thật, không chấp trước tướng. Đối với chánh tín, Ngài chứng tín rằng 500 năm sau, nếu có người trì giới tu phước (hay tu tướng) mà vẫn có thể sanh tín tâm tin tưởng ở những lời này (kinh này)là chân thật bởi do người này không chỉ gieo trồng  thiện căn ( tu học) với một… Đức Phật mà vô lượng nghìn Đức Phật rồi; ý Ngài muốn cho chúng ta thấy rằng người đã trước tướng thì khó mà lãnh hội được kinh vô tướng này, ngoại trừ trường hợp hy hữu.

Kinh Kim Cang - 1. Lý Do Pháp Hội

Phần mở đầu - kinh Kim Cang cũng như phần tựa của tất cả kinh văn Phật giáo chính là phần dẫn khởi nguyên nhân. Sự dẫn khởi của kinh luôn bắt đầu với bốn chữ chứng tín “Như thị ngã văn (tôi nghe như vậy)” của Ngài A-Nan (thị giả Đức Phật), như một phần nghi thức không thể thiểu để chứng thực kinh văn được nói từ kim khẩu của Đức Phật.