Kinh Kim Cang - 30. Lý Tướng Nhất Hiệp

 Đoạn này Kinh trình bày nghĩa lý của vi trần và thế giới. Nhất là bất dị, dị thì bất nhất. Nhất hiệp tướng là tướng nhất, đối lập là tướng dị. Nếu cho rằng vi trần khác với thế giới thì đó là dị; nếu cho rằng vi trần tức thế giới thì đó là nhất.

Nếu nói là Nhất thì làm gì có Vi trần thế giới, nếu nói rằng Dị thì cũng không thật có phần Vi trần thế giới, Tại sao?

Khi vi trần tụ tức là thế giới (nhất), khi vũ trụ (hay thế giới) phân tán tức là vi trần (đa), nên không thể nói dị, cũng không thể nói nhất. Ba ngàn đai thiên cõi giới mà nghiền nát thành cát bụi, cát bụi ấy quá nhiều (dị), nhưng gom lại thành một (nhất) cõi vũ trụ là thành không nhiều. Khi thế giới đã là tướng hợp nhất thì không thể dị, đã hợp dị thì không thể nhất. Vi trần tuy có nhưng không thật có, vì không ai thấy được lõi của vi trần; thế giới tuy có nhưng không thiệt có, bởi do vô lượng vi trần tương tạo. Người mê ở nhất-dị thì không thể rõ được lý pháp thân bình đẳng vô tướng ấy. Cái gọi là tướng nhất dị, đều là tri kiến chúng sanh, đều là bệnh chấp thủ danh tướng. Nếu phi trần là thật hữu tức không thể tụ để thành thế giới. Nếu thế giới là thật hữu tức nó không thể phân tán để trở thành bụi vi trần. Một vi trần hàm ngũ đại tính của vật lý (địa, thủy, hỏa, phong, không), thế giới cũng hàm ngũ đại tánh. Một vi trần tánh tức thế giới tánh, thế giới tánh tức vi trần tánh, phi nhất phi dị, nên Phật nói: “Vi trần chẳng phải vi trần mới gọi là vi trần…cõi Tam thiên đai thiên mà Đức Như lai nói chính chẳng phải thế giới mới gọi là thế giới”.

Nếu nói nhất hiệp tướng là phi nhất hiệp tướng thì một hiệp tướng là duyên hợp, thực tướng phi tướng. Không chỉ nhất hiệp tướng không thể thấy mà lý nhất hiệp cũng không thể thuyết. Danh tướng đều không, ngôn ngữ đạo đoạn, tất cả bình đẳng như thế, sai biệt trong sự đồng nhất, cứu cánh pháp thân chân tế, ba thân tức nhất thể, nhất thể tức ba thân.

Để phá chấp trước, khai mở trí Bát nhã, Đức Phật dùng ví dụ Tam thiên đại thiên thế giới nghiền nát thành vi trần, dù nói là nhiều vi trần nhưng phi thật hữu, ngoài cái phi thực hữu ấy Kinh muốn chỉ đến lý Pháp thân bình đẳng, nhưng không lìa ứng thân (vi trần), cũng như vi trần không thể lìa thế giới. Thế giới tan thành vi trần, tức pháp thân phân thành ứng thân. Vi trần tụ là thế giới, tức ứng thân quy về pháp thân. Ứng thân tuy nhiều nhưng phi dị, Pháp thân là thể duy nhất nhưng phi nhất, pháp thân có thể khởi hoạt dụng của ứng thân. Vi trần phi thế giới, nhưng vi trần chính là thể của thế giới. Thế giới phi vi trần, nhưng thế giới chính do vi trần mà khởi.

Phật bảo, nếu người đem thế giới đập nát thành cát bụi, chính là nói pháp thân thành ứng thân vô số. Hàng Bồ tát ở Thập địa cũng thấy Pháp thân của mình có mặt trong tất cả chúng sanh, tuy khác nhưng một. Pháp thân vốn như hư không thì ứng thân phi thực hữu (không thật có), thế giới như hoa trong gương thì vi trần như trăng dưới nước. Vi trần đã phi thực hữu thì thế giới cũng phi thật hữu vậy. Biết là duyên, phi thật thì mới có thể lìa được sự bám víu chấp trước của bản ngã.

Vũ trụ nếu là thật hữu tức là nhất thể, tức là nhất hiệp tướng thì sẽ không thể được tạo thành từ những hạt bụi bay trong không gian và chuyển động không ngừng. Vô số hạt bụi tuy nhiều nhưng cũng không thực hữu và không phải là nhất hiệp tướng, nên ứng thân đã phi thật hữu, pháp thân cũng phi thật hữu vậy. Phi nhất phi dị, phi hiệp phi bất hiệp, cho nên Như lai nói: Nhất hiệp tướng tức phi nhất hiệp tướng, tức gọi là Nhất hiệp tướng vậy.

Những gì mà chúng ta thấy nhiều vốn là phi thật, cái tướng trạng mà chúng ta thấy to lớn cũng không phải to lớn, nó vốn không thật, chỉ là duyên hợp, biến chuyển, thay đổi. Chúng vi trần rất nhiều, nhưng vô định thể, khởi diệt đều vô thường, có sanh có diệt. Vi trần, cái tạo nên thế giới đã không thực hữu thì thế giới cũng không thật hữu. Thế giới do nhân duyên hình thành tạm gọi là nhất hiệp tướng-thực tướng của các pháp, tức là thể tánh hay chân tướng vậy. Chân tướng ấy thường trú vô tướng, nhất mà không thể phân làm hai, hiệp mà không thể phân cách nên Như lai nói Nhât hiệp tướng. Ở nơi hư không chân tánh, không thể dùng ngôn ngữ hình dung, tức phi nhất hiệp tướng, tạm gọi là Nhất hiệp tướng mà thôi.

Đức Phật chỉ bày cho Ngài Tu Bồ Đề lý Nhất hiệp tướng ấy,chẳng một chẳng nhiều, không mà chẳng phải không,có mà chẳng phải có,nhân duyên nên có tụ-tán, pháp nhiệm mầu vốn không thể xác định. Phàm nhân vì mê mờ không rõ bổn tánh, tham trước ở nơi tướng, chấp huyễn làm thực, rơi vào chấp có chấp không mà không thể giải thoát phiền não, ngộ được thực tướng vô tướng.

Thích Nữ Tịnh Quang luận giảng

一合理相分第三十

須菩提•若善男子善女人•以三千大千世界碎為微塵•於意云何•是微塵眾•寧為多不•須菩提言•甚多•世尊•何以故•若是微塵眾實有者•佛即不說是微塵眾•所 以者何•佛說微塵眾•即非微塵眾•是名微塵眾•世尊•如來所說三千大千世界•即非世界•是名世界•何以故•若世界實有者•即是一合相•如來說一合相•即非 一合相•是名一合相•須菩提•一合相者•即是不可說•但凡夫之人•貪著其事•